Epidemija HIV infekcije u Republici Srbiji 2015

Epidemija HIV infekcije u Republici Srbiji  krajem novembra 2015. godine

  • Prema podacima Instituta za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut” od početka epidemije, 1985. godine, pa do kraja novembra 2015. godine u Republici Srbiji su registrovane 3263 osobe inficirane HIV-om, od kojih je 1777 osoba obolelo od AIDS-a (55% svih registrovanih HIV pozitivnih osoba), dok je 1187 osoba inficiranih HIV-om umrlo (1085 od AIDS-a, a 102 osobe od bolesti ili stanja koja nisu povezana sa HIV infekcijom).
  • Beograd je najteže pogođen HIV epidemijom, ali i najveći broj osoba se testira u Beogradu.
  • U periodu januar – novembar 2015. godine novodijagnostikovano je 130 osoba inficiranih HIV-om, što je za 37% više nego u istom periodu prošle godine.
  • U istom periodu kod 34 osobe je dijagnostikovan AIDS (sida), dok je 14 osoba umrlo od AIDS-a.

Od 1997. godine visoko aktivna antiretrovirusna terapija (HAART) je dostupna i besplatna u Republici Srbiji, tj. svi troškovi lečenja idu na teret Republičkog zavoda za zdravstveno osiguranje za sve zdravstvene osiguranike kojima je lečenje indikovano. Od 2008. godine lečenje HIV infekcije je decentralizovano, odnosno realizuje se na Klinici za infektivne i tropske bolesti pri Kliničkom centru Srbije u Beogradu, u Kliničkom centru Vojvodine u Novom  Sadu,  Kliničkom centru u Nišu, a od 2009. godine i u Kliničkom centru u Kragujevcu. U periodu 2003–2014. godina registrovano je značajno povećanje osoba inficiranih HIV-om na lečenju kombinovanom antiretrovirusnom terapijom (blizu 1300 osoba krajem 2014. prema 330 osoba krajem 2003. godine), što je uslovilo da se od  2000. godine registruje značajna redukcija obolevanja i umiranja od AIDS-a (grafikon 1).

Grafikon 1. Broj registrovanih HIV pozitivnih osoba, obolelih i umrlih od AIDS-a u Republici Srbiji u periodu 1984–2014.godine

broj slucajeva

S druge strane od 2000. godine registruje se trend porasta broja novodijagnostikovanih osoba inficiranih HIV-om, pri čemu je u periodu 2010-2014. godine registrovano 682 slučaja, što je za 28% više nego u periodu 2005-2009. godine (531 slučaj nosilaštva anti- HIV antitela) (grafikon 2).

Grafikon 2. Broj novodijagnostikovanih osoba inficiranih HIV-om u R. Srbiji, 2000-2014.

graf2

Prema zvanično dostupnim podacima u Srbiji trenutno živi 2076 osoba inficiranih HIV-om,  a procenjuje se da u našoj zemlji još oko 1100 osoba ne zna da je inficirano HIV-om. Znajući da HIV infekcija može dugi niz godina proticati bez ikakvih znakova i simptoma, jedini način da se otkrije HIV infekcija je da se osoba koja je imala neki rizik testira na HIV. Svako testiranje na HIV treba da bude dobrovoljno, poverljivo i besplatno, uz obavezno savetovanje pre i posle testiranja, a u cilju pružanja pravih i stručnih informacija potrebnih klijentu da donese odluku da li je pravi trenutak za testiranje, ali i da prepozna stvarni rizik tj. rizično ponašanje koje je praktikovao ili koje i dalje upražnjava, te da isto promeni u cilju preveniranja inficiranja HIV-om u budućnosti. S druge strane, HIV pozitivne osobe imaju mogućnost da uđu u program praćenja, odnosno lečenja HIV infekcije koje  daje odlične rezultate, kako u svetu tako i u našoj zemlji, te je danas HIV infekcija hronično stanje sa kojim se može kvalitetno i dugo živeti, ali samo ukoliko se pravovremenim i adekvatnim lečenjem kontroliše replikacija HIV-a.

Od 130 novootkrivenih osoba inficiranih HIV-om u periodu od januara do novembra ove godine, 56 osoba (43%) je iz Beograda, 40 (31%) iz Vojvodine, a četvrtina je iz ostalih okruga centralne Srbije (33 osobe). Registrovano je 25 puta više muškaraca u odnosu na žene (125 muškarca prema 5 žena). Većina novootkrivenih HIV pozitivnih osoba je uzrasta 20–49 godina (115 osoba, odnosno 88%), pri čemu je  svaka treća osoba uzrasta 20–29 godina (47 osoba, odnosno 36%), dok su tri osobe uzrasta 15-19 godina. U odnosu na način transmisije kod 114 osoba HIV je prenešen nezaštićenim seksualnim odnosom (88%), od kojih je 95 muškarca koji su prijavili rizične seksualne odnose sa drugim muškarcima (73% svih novotkrivenih HIV+ osoba). U istom periodu novoregistrovane su tri osobe inficirane HIV-om (2%) koje su injektirajući korisnici droge, dok za devetinu novoregistrovanih slučajeva (13 osoba tj. 10%) nije prijavljen način prenosa HIV-a. U analiziranom vremenskom periodu svaka četvrta novootkrivena HIV pozitivna osoba je svoj HIV status saznala tek u terminalnom kliničkom stadijumu infekcije, tj. stadijumu klinički manifestnog AIDS-a (31 osoba tj. 24%), što ukazuje da se i pored dostupnog dobrovoljnog, besplatnog, poverljivog ili anonimnog testiranja na HIV praćenog savetovanjem pre i posle testiranja u 23 grada u Republici Srbiji tokom cele godine, značajan udeo osoba inficiranih HIV-om ne testira blagovremeno i na taj način značajno redukuje mogućnost uspešnog lečenja u cilju kontrole HIV infekcije, odnosno sprečavanja obolevanja i umiranja od AIDS-a. S druge strane, u istom periodu novootkrivena je 85 (65%) osoba inficirana HIV-om bez ikakvih simptoma i manifestnih znakova HIV infekcije.

Od 34 novoregistrovane osobe obolele od AIDS-a u periodu januar-novembar 2015. godine, 32 osobe su muškog pola, dok su dve osobe ženskog pola (odnos polova 16 : 1). U Beogradu je registrovano 15 slučajeva obolevanja od AIDS-a (44%), dok je na teritoriji Vojvodine registrovano 8 slučajeva klinički manifestnog oboljenja uzrokovanog HIV-om (23,5%). Najviše obolelih od AIDS-a registrovano je u uzrasnoj grupi 30–59 godina (29 osoba tj. 85%), ali je obolevanje registrovano i kod tri osobe uzrasta 25–29 godina (9%). Po načinu transmisije 26 osoba novoobolelih od AIDS-a (76%) je registrovano među osobama koje su inficirane HIV-om seksualnim putem (17 MSM tj. 50%), 5 osoba (15%) među injektirajućim korisnicima droge, a kod tri osobe (9%) način transmisije HIV-a nije prijavljen.

Od ukupno registrovanih 14 osoba umrlih od AIDS-a u periodu januar–novembar 2015. godine, 7 osoba (50%) je iz Beograda, dve osobe su sa teritorije Vojvodine, a ostali iz Požarevca, Čačka, Arilja, Kraljeva i Šapca. Značajno je više muškaraca registrovano među osobama umrlim od AIDS-a u posmatranom periodu (13 muškaraca). Najveći broj osoba umrlih od AIDS-a bio je uzrasta 40 do 49 godina  (5 osoba tj. 36%), u uzrasnoj grupi 50-59 godina registrovana su 4 smrtna ishoda (29%), dok su 4 umrle osobe bile uzrasta 25-39 godina. U odnosu na transmisivnu kategoriju najveći broj umrlih od AIDS-a registrovan je među osobama koje su HIV stekle nezaštićenim seksualnim kontaktom (8 osoba odnosno 57%, od kojih 7 MSM),  slede injektirajući korisnici narkotika (4 osobe  tj. 29%), dok za dve umrle osobe nije prijavljen način prenošenja HIV infekcije. Devet smrtnih ishoda registrovano je kod osoba kod kojih je u 2015. godini istovremeno novodijagnostikovano nosilaštvo anti-HIVantitela  i obolevanje od  AIDS-a, dok je kod 5 osoba obolevanje registrovano u periodu 1997-2014. godine.

U Beogradu, 27.11.2015. godine

Materijal pripremila:

Dr Danijela Simić, spec. epidemiologije

Šef Odeljenja za HIV infekciju, PPI, virusne hepatitise i tuberkulozu

Izvor podataka:

Institut za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut”

8 Zahvaljujemo na Vašim preporukama.